Конфликт между кадимистами и джадидами привел к тому что на пятничный намаз в мечеть Челябинска ...

... прислали из полиции казака с ружьем.

Чиләбе, Нур газетасы, 1906 ел, мәчет, кадимчеләр, җәдидчеләр

Җомгага палитса чакыру
Чиләбе шәһәрендә ысул җәдидә берлә кадим тарафы март 3-сендә бер җомгада сугышдыклырындан икенче җомгада боларны каравылларга мылтыклы казак төшеп каравыллап торган. Мөселман мөселман өстенә казакдан ярдәм сорау анда да булган икән. Казанда мәдрәсәгә палитса чакырылгандан гәҗәпләнгән кешеләр, җомгага чакырылганны ишетсенләр!

Нур газетасы 1906 ел №30

Пара заметок о Нуретдине Агафурове из газеты "Сибирия" за 1913 г.

Агафуровлар, Сибирия, 1913 ел

Чын мөселман туе
Екатеринбургның мәгарифпәрвәр сәүдәгәрләрендән Зәйнетдин әфәнде Агафуроф җәнәбләренең рус вә Аурупа тәрбиясе күрмеш углы Оренбургта мөселман генералның институт бетергән кызына өйләнде. Шул туй мөнәсәбәте илә Агафурофлар үзләре һәм туйда булган мосафирлар Оренбургтагы “Укучыларга ярдәм җәмгыяте”нә биш йөз сум ярдәм бирмешләрдер. Бу туй башка мөселман туйларына да үрнәк улса иде. Яңа тормышка керәчәк яңа гаилә ясый торган кияү илә киленгә бәхет сәгадәт телимез. Аяклары җиңгел улсын да, шундый тәрбияле гаиләләр артсын.


Collapse )
Сибирия сибирские татары

Архив номеров журнала Татарского общества краеведов "Туган җир"

На сайте Татарского общества краеведов, в архиве номеров журнала "Туган җир" https://tuganzhir.org/arhiv-zhurnala/

Там, например, скачать номер, полностью посвященный Сибири : https://tuganzhir.org/wp-content/uploads/2021/04/N-1-2021.pdf
Сибирия сибирские татары

Дингә каршы фикер тарату эшләрен көчәйтик. 1929 ел

Дингә каршы фикер тарату эшләрен көчәйтик. 1929 ел

Төмән округында хәзерге вакытта 30 меңләп татар-башкорт халкы хисаплана. Округта 54 мәчет, 57-ләп мулла, шулар янындук 5-6 кешедән төзелгән дин савитлары бар. Алар бәгъзе бер караңгы авылларда актив юклыктан файдаланып бөтен халык арасындагы эшләрне үз кулларына алырга тырышалар. Ялутор районы Аксарай авылында собранияләрен ачканда, япканда бергәләп дога кылу, Октябрьнең 10 еллыгы уңае белән үткәрелгән тантаналы мәҗлесне Корьән укып ачу, Корьән укып ябу кебек эшләр булган. Без андый дин йолаларны халыкка файдалы булган көтәпханә, мәктәп, клуб кебек нәрсәләргә әйләндерүне бурыч итеп куябыз. Ләкин безнең эшләр әлегә кадәр муллаларны егеп куярлык булмады, алар эшлиләр. Ахманлы авылында мәчет салырга хәзерләнәләр, агач китереп куйганлар. Тарман авылында мәчет салыр өчен үзара салышып 130 пот бодай һәм акча да җыйганлар. Диния назарәте дә тик ятмый. Округта хәзерге вакытта 7 дәһриләр оешмасында 60 кеше әгъзә булып тора. Актиф һәм аңлы эшче-крестиянлар өчен дингә каршы фикер тарату эшендә беренче ныклы корал булган “Фән һәм дин” журналы фәкать 25-ләп кенә тарала. Менә шул югарыда күрсәтелгән фактыларны искә алганда хәзерге вакытта дингә каршы фикер тарату эшенең нинди мөһим урында торганын аңларга мөмкин. Әлбәттә андый фактлар бер Төмән округында гына түгел, һәр кайда бар. Гомүмән алганда дингә каршы фикер тарату эшләрендә зур гына уңышлыкларыбыз да күренә.

"Фән һәм дин" журналы, 1929 ел, №1

О мулле деревни Малое Рыбушкино. 1929 г.

О мулле деревни  Малое Рыбушкино. 1929 г.

Эше барып чыкмаган
Сергач өязе Кечкенә ыРбишчә авылы мулласы Габдеррахман: “Халыкны гомер буена алдап торган вөҗданым чыдамады. Аларга юк булган Алла, оҗмахлар турында ялганлауга чыдый алмыйча муллалыгымдан төшкәнлегемне белдерәм һәм ярлы крестиян җилкәсен кимермичә үз кул көчем белән көн итәргә тотынам” дип матбугатта игълан иткән иде. Муллалыктан төшкән Габдеррахман инде хәзер кире мулла булды.
Мәсәләнең бөтен төбе менә нәрсәдә булган икән. Петрякс волоснең кайбер җаваплы эшчеләре аңа: “Муллагынын ташласын. Волосдә китапханә мөдире ясарбыз. Андан югары урынларга мөндеребез” дип вәгдә кылган булганлар икән. Инде эше барып чыкмагач ялынып, ялынып яңадан мулла булды. Гомумән муллаларның урынларын ташлауда яшерен серләре бар икәнлекне истә тотарга кирәк.



"Фән һәм дин", 1929 ел, №1

Семипалатински мөселманларына контрибутсыя

Семипалатински мөселманларына контрибутсыя. 1918 ел

Семипалатински мөселманларына контрибутсыя
Савет тарафындан шәһәрнең хәлле кешеләренә бер ярым миллион сум кантрибутсыя салды. Мөселман камитеты мөселман байлары өстенә төшкән акчаны мөселман халкының үз кирәгенә тотар өчен үз каравына тапшырувын Саветтан сораса да, Савет милләтне икрар итмәгәндектән буңар разый булмады. Кирәк булса мөселман камитеты үзе мөселман байларына малы салым салсын дип, җавап кайтарды.
Һ.С.

"Алтай" газетасы, 1918 ел №2

мой перевод:
Контрибуция мусульманам Семипалатинска
Совет наложил на состоятельных людей города контрибуцию в полтора миллиона рублей. Мусульманский комитет просил у Совета ту часть суммы наложенную на мусульманских богачей использовать для своих нужд, но Совет не дал на это согласия, так как не признает национальность. И дал ответ - если сочтете нужным - наложите на мусульманских богачей еще отдельный налог.

Передача мечети под школу в ауле Чембелей в 1929 г.

Передача мечети под школу в ауле Чембелей в 1929 г.

Тиңләшергә чакырабыз
Нижни облусе, Арзамас округы, Татар районы Чүмбәли авылы Түбән мәхәлләсе быелгы уку яшендәге балаларны мәктәп тышында калдырмас өчен шул мәхәлләнең гражданлары җыелып мәчетне мәктәпкә бирделәр. Мәчеттә хәзер карт-корылар урына киләчәк тормышның батырлары – балалар укыйлар. Мәчетнең асты катына балаларга махсус клуб эшләргә теләк бар. Без Чүмбәли авылындагы калган 7 мәхәллә гражданларындан да буш мәчетләрен җәмәгать файдасына биреп безнең белән тиңләшергә чакырабыз.
Укытучы: Г.

журнал "Фән һәм Дин", 1929 ел №22

Финансовый отчет о проведении Сабантуя в Томске в 1913 году.

Прочитав можно узнать много любопытного и сделать интересные выводы, например:
- Проведения Сабантуя - могло быть очень выгодным делом, разница между доходами и расходами на праздник оказалось - 900 рублей, которые затем пошли в кассу Томского общества мусульман-прогрессистов. Нынешним татарским организациям в регионах, нужно непременно читать старые газеты и для пополнения своих бюджетов перенимать опыт столетней давности )
- Традиции празднования Сабантуя в Сибири появились более 100 лет назад.
Не буду вас далее утомлять своими умозаключениями, и просто предложу прочитать нижеследующий текст, который, кстати, ценен и для краеведов, интересующихся историей Томска, так как перечислено много фамилий.

Финансовый отчет о проведении Сабантуя в Томске. 1913 г.

Сабан туеның атчуты
Килере:
Билетлар сатудан 989 сум 75 тиен. Игәнәләр: Макушиндан 5, Байбулатофдан – 5, төрле кешеләрдән 5 с.15 тиен. Әйбер һәм фрукталар – 60с. 80т., чәчәк сатудан 149 с. 99 т., велосипедчылардан 15, чапкан атлардан – 9, програм сатудан – 8 с. 46 т., чәй һәм фруктадан 218 сум 79 тиен. Барлыгы 1466 сум 79 тиен.
Чыгышы.
Эсчутлар буенча түләнгән: Сапожникоф- Галитсынга – 16 с. 61 тиен, Арловага – 32 с., Жизинга – 8, Эсмирнофка – 14 – 27т., Макушинга – 73 т., Сишеф Янкаефка – 3 с. 5 т., Каниска 83 – 50 т., Гарухофка – 6 – 27 т., Обшества садоводствага – 25, Пайсахоф Катсинясинга – 5-41 т. Лукъянофка – 35-55 т. Бәдретдиноф һәм иптәшләр ширкәтенә - 2 -23 т., Сәйдәшефкә 2-59 т., Измайлоф 3-81 т., Бохараеф ширкәтенә 9-87 т., Шәехәлисламга 4 с., Либдофка 5-25 т, Газиефка 4—85 т., Сираҗетдинофка 3-75 т., Сажакофка 6 с.. Моратофка – 3, управага - 7-40 т., Йунысофларга 1-70, Акулофка 5, татарча капельмейстерга 5, музыкант Хиләлетдинофка 1 с, Кашкароф 3 с., Папоф 10-90, маркалар 53-60 т., духавой аркестрга 33 с., извозчикларга 19-45т., хатын хезмәтчеләргә 7-90 т., билетёрларга 6 с., җиңүчеләргә бүләк 60-80 т., узучы атларга 45 с., хезмәтчеләргә чәй 6 с., барлыгы 566 сум 54 тиен. Димәк саф файда 900 сум 25 тиен. Акча “Тәрракыюн ислам җәмгыятен” кассасына тапшырылды. Мөсәл мөдир Н. Карпоф

"Сибирия" газетасы, №116, 1913 ел
  • kirgap

воспитанникам Сибирского Кадетского Корпуса экзаменоваться для дворянства в одном татарском языке

В начале 1860-х годов несколько воспитанников Сибирского кадетского корпуса подали прошение о сдаче вместо экзаменов европейских языков (сдача экзаменов открывала доступ к получению дворянства) - экзамена по татарскому языку. Руководство кадетского корпуса подтвердило, что знание татарского языка необходимо для будущей службы своих воспитанников. И в итоге вышло постановление что для Сибири татарский язык важнее европейских, и соответственно воспитанникам разрешили сдавать экзамены только по татарскому языку.

воспитанникам Сибирского Кадетского Корпуса экзаменоваться для дворянства в одном татарском языке
Из дела в РГИА. Ф. 1265. Оп. 11. 1862. Д. 51.:
О предоставлении воспитанникам Сибирского Кадетского Корпуса, происходящих из казачьего сословия, экзаменоваться для приобретения дворянского достоинства в одном только татарском языке [Дело] : 6 марта - 8 мая 1862 г.

Смотрите также:
  • В Сибирском кадетском корпусе татарский язык преподавал Ташмамед Гассанович Сейфуллин. 1852-1862 г.
  • О преподавании в Сибирском кадетском корпусе татарского языка и учения Магомета.